ҰБТ

Қазақстандағы жоғары оқу орындарына түсу үшін талапкерлер Ұлттық бірыңғай тестілеуді (ҰБТ) тапсырады. ҰБТ жоғары оқу орнына түсу емтиханының қызметін атқарады. Мемлекеттік білім гранттары конкурсына қатысу үшін тек 10 мамыр мен 10 шілде аралығында өткізілетін негізгі ҰБТ-ның нәтижелері ғана қабылданады. Қаңтар, наурыз және тамыз айларындағы ҰБТ нәтижелері грант конкурсына қатысуға жарамсыз.

Өтініш беру үшін таңдалған даярлау бағытына сәйкес ең төменгі шекті балл жинау қажет. Жалпы белгіленген шекті балдар төмендегідей:

• құқық және педагогикалық бағыттар – 75 балл;

• медицина – 70 балл;

• қалған білім беру бағыттары – 50 балл.

Алайда 2024 жылдан бастап Астана және Алматы қалаларындағы жоғары оқу орындары грант конкурсына қатысу үшін өздерінің шекті балдарын дербес белгілеуге құқылы.

Жаздың басында Ғылым және жоғары білім министрлігі өтініш қабылдауға арналған шекті балдардың толық тізімін жариялайды. Айта кету керек, ең төменгі шекті балл грантқа ие болуға кепілдік бермейді. Бұл тек конкурсқа қатысу үшін өтініш беруге мүмкіндік беретін ең төменгі көрсеткіш. Ал грантқа ие болу конкурсқа қатысушылардың санына және олардың жинаған балдарына байланысты анықталады.

Мысалы, университет өтініш қабылдау үшін 120 балл деген шекті көрсеткіш белгілесе, 120 немесе одан жоғары балл жинаған талапкерлер өтініш бере алады. Алайда бұл грант міндетті түрде беріледі дегенді білдірмейді. Мемлекеттік гранттар ең жоғары балл жинаған талапкерлерден бастап ретімен бөлінеді. Мысалы, мемлекет 5 грант бөлсе, ал конкурсқа 6 талапкер қатысса, ең төменгі нәтиже көрсеткен талапкердің балы 120-дан жоғары болса да, грант ала алмайды.

Сондай-ақ өткен жылғы өту балдарына сүйенуге болмайды. Себебі олар тек сол жылғы конкурс нәтижесіне байланысты қалыптасқан. Биылғы жылы өту балы талапкерлер санына, бөлінген гранттардың көлеміне және конкурсқа қатысушылардың орташа ұпайына қарай айтарлықтай өзгеруі мүмкін.

Құжаттарды тапсыру

Талапкерлер құжаттарын 13–20 шілде аралығында eGov.kz порталы арқылы немесе жоғары оқу орындарының қабылдау комиссиялары арқылы тапсыра алады. Конкурсқа қатысу үшін кез келген университетке барып, өтініш бланкін алып, оны толтыру қажет.

Өтінішті толтыру кезінде оны тапсырып отырған университетті көрсету міндетті емес. Сонымен қатар қабылдау комиссиясының қызметкерлері сізді өз университетін таңдауға мәжбүрлей алмайды. Сіз өз қалаңыздағы жоғары оқу орнында өтініш толтырып, еліміздің кез келген қаласындағы университеттерді таңдай аласыз.

Өтініште кесте беріледі: оның бір бөлігінде төртке дейін білім беру бағдарламаларының топтарын, ал екінші бөлігінде осы бағдарламалар бойынша білім беретін төртке дейінгі университетті көрсету қажет. Назар аударыңыз: конкурс нақты мамандық бойынша емес, білім беру бағдарламаларының тобы бойынша өткізіледі.

Өтінішті келесі нұсқалар бойынша толтыруға болады:

1. Төрт түрлі білім беру бағдарламаларының тобын бір университетке көрсету.

2. Төрт түрлі топты екі университетке бөлу.

3. Екі топты бір университетке, бір топты екінші университетке және тағы бір топты үшінші университетке көрсету.

4. Төрт түрлі топты төрт түрлі университетке көрсету.

5. Бір білім беру бағдарламаларының тобын бір университетке көрсету.

Өтініште білім беру бағдарламалары топтарының кодтары және университеттердің сәйкестендіру кодтары енгізіледі. Құжаттарды тапсырар алдында таңдаған университетіңізде сіздің бейіндік пәндеріңізге сәйкес келетін қажетті білім беру бағдарламалары тобының бар екеніне көз жеткізіңіз. Сондай-ақ, қателеспеу үшін барлық кодтарды алдын ала жазып алған жөн.

Өтініште көрсетілген нұсқалар ретімен қаралатынын ескеріңіз. Егер бірінші таңдауыңызға ұпайыңыз жетпесе, комиссия екінші нұсқаны қарайды, одан кейін үшінші және төртінші нұсқаларға көшеді. Бір уақытта бірнеше мемлекеттік білім грантын алу мүмкін емес.

Сондықтан таңдауларыңызды өз қалауыңыз бойынша, ең көп қалайтын университеттен бастап, кейінгі баламаларға қарай орналастыру ұсынылады. Бұл оқуға түсу мүмкіндігін арттырады. Конкурс аяқталғаннан кейін таңдалған нұсқаларды өзгерту мүмкін болмайды.

Өтініштерді қарау

Мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдардың өкілдерінен құралған республикалық комиссия талапкерлердің өтініштерін қарап, ҰБТ нәтижелері мен басқа да белгіленген талаптар негізінде мемлекеттік білім гранттарын тағайындайды.

Мемлекеттік гранттар жеке университеттерге емес, бүкіл республика бойынша бөлінетінін түсіну маңызды. Сондықтан белгілі бір университетке мемлекеттік грантпен түсу оңайырақ деген пікір көп жағдайда шындыққа сәйкес келмейді.

Жеңілдік санаттарына жататын талапкерлерге (қандастарға, жетім балаларға, мүгедектігі бар адамдарға, ауылдық жердің түлектеріне және басқа да санаттарға) жыл сайын жалпы грант санының белгілі бір үлесі бөлінеді. Демек, квотасы бар талапкерлер өз санаты ішінде жеке конкурсқа қатысады.

Егер бірнеше талапкер ҰБТ-дан бірдей балл жинаса, мемлекеттік гранттарды бөлу кезінде басымдық басым құқыққа ие санаттағы талапкерлерге беріледі.

Нәтижелерді жариялау

Мемлекеттік білім гранты иегерлерінің тізімі бұқаралық ақпарат құралдарында, жоғары оқу орындарының ресми сайттарында, сондай-ақ Ғылым және жоғары білім министрлігі мен Ұлттық тестілеу орталығының интернет-ресурстарында жарияланады.

Нәтижелердің жариялану мерзімі жыл сайын өзгеруі мүмкін, бірақ көбінесе 1–5 тамыз аралығында белгілі болады.

Нәтиже шыққаннан кейін не істеу керек?

Егер мемлекеттік грант ұтып алсаңыз:

• Құжаттардың түпнұсқасын грант жеңіп алған университетке тапсырыңыз.

• Оқуға қабылдау туралы келісімшартқа қол қойыңыз.

• Қажет болған жағдайда жатақханаға орналасуға өтініш беріңіз.

Егер грант ұта алмасаңыз:

• Жергілікті атқарушы органдардың (әкімдік гранты) немесе ректор грантының конкурсына қатысыңыз.

• Жекеменшік университеттердің ішкі жеңілдіктері мен қаржылық қолдау бағдарламаларын қарастырыңыз.

• Ақылы бөлімге түсіп, жоғары үлгерім көрсетіп, университет өткізетін бос мемлекеттік гранттар конкурсына қатысыңыз.

• Бір жыл үзіліс алып, жұмыс істеп, дайындалып, келесі жылы ҰБТ-ны қайта тапсырыңыз.