8D02314 Әдебиеттану в Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

Пәндер

• Академиялық хат

  Пәннің мақсаты – ғылыми нәтижелерді халықаралық академиялық қоғамдастық стандарттарына сәйкес жазбаша ұсыну дағдыларын қалыптастыру. Пәннің мазмұны ғылыми мәтінді логикалық тұрғыда ұйымдастыру принциптерін (кіріспе құрылымын, әдебиеттерді шолу, әдістеме, нәтижелер мен талқылауды) дәлелді аргумент құру технологиясын, баяндаудың анықтығы мен дәлдігін қамтиды. Практикалық компонентіне Scopus/WOS рецензияланған басылымдарының талаптарын ескере отырып, ғылыми мақалалар, диссертацияның тараулары мен шолулар жазу тәжірибесіне баса назар аудару принциптері кіреді. APA, MLA, Chicago халықаралық стандарттар бойынша академиялық дискурс, дәйексөз қолдану мен библиографияны рәсімдеу нормалары зерделенеді.

  Оқу жылы - 1
  Семестр - 1
  Несиелер - 5
  

• Әлемдік әдебиеттану ғылымы контексіндегі отандық әдебиеттану

  Пәннің мақсаты – XIX-XXI ғасырлардағы қазақстандық әдебиеттанудың негізгі тұжырымдамалары мен әдіснамасын зерттеу. Пәннің мазмұнына отандық әдебиеттануды халықаралық бағыттар: структурализм, постструктурализм, рецептивті эстетика, нарратология, мәдени поэтика, постколониялық зерттеулермен салыстырмалы талдау кіреді. Қазақстандық әдебиеттанудың әлемдік әдеби дәстүрмен өзара ықпалдастығы, әлемдік теориялық-әдіснамалық мұраның отандық контексте трансформациялануы және Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, А. Байтұрсынұлы, Ж. Аймауытұлы, М. Дулатұлы, М. Жұмабайұлы, М. Әуезов, Р. Нұрғали, З. Ахметов сынды ғалымдардың ғылыми мұраға қосқан нақты үлесі талданады.

  Оқу жылы - 1
  Семестр - 1
  Несиелер - 5
  

• Структуралық әдебиеттану және мәтін талдау

  Пәннің мақсаты - әдебиеттерді құрылымдық талдау әдістерін зерделеу және оларды тәжірибеде қолдану. Орыс формализмінен структурализмге және постструктурализмге дейінгі тәсілдердің негізгі ұғымдары (құрылымы, жүйесі, қызметі, белгісі, коды) мен дамуын В. Шкловский, Ю. Тынянов, Р. Джейкобсон, в. Пропп, в. Леви-Стросс және Ю. Лотман, Р. Барт, Ю. Кристев және т. б.ғалымдардың еңбектерінен қарастырылады. Қазіргі заманғы бағыттар — нарратология, мәтін семиотикасы, когнитивті тәсілдер зерделенеді. Аналитикалық интерпретацияларды жасауда ChatGPT, лексика мен семантикалық өрістерді талдау үшін Voyant Tools және AntConc, кейіпкерлер арасындағы байланыстардың желілік модельдерін құру үшін Gephi және шығармалардың негізгі тақырыптарын анықтау мен тақырыптық модельдеуде және сюжеттік құрылымдарды визуализациялау үшін MALLET, BERTopic сияқты жасанды интеллект құралдары қолданылады.

  Оқу жылы - 1
  Семестр - 1
  Несиелер - 5
  

• Ғылыми зерттеу әдістері

  Пәннің мақсаты — ғылыми зерттеу әдістерін зерделеу, сондай-ақ зерттеудің міндеттерін шешу үшін әдістерді дұрыс таңдау, сәйкестендіру және қолдану дағдыларын дамыту. Курс әдістердің негізгі топтарын: жалпы ғылыми (талдау, синтез, индукция, дедукция және т.б.), арнайы (білімнің жекелеген салалары үшін) және пәнаралық (әртүрлі ғылымдардың біріктіруші тәсілдері) оқып, зерделеуді қамтиды. Ғылыми жұмыстың тақырыбы мен мақсаттарына байланысты әдістерді таңдау критерийлері, сондай-ақ олардың алгоритмдерін (дәстүрлі деректерді жинау мен өңдеуден заманауи әдістерге дейін жасанды интеллектіні пайдалану негізінде) талдау қарастырылады.

  Оқу жылы - 1
  Семестр - 2
  Несиелер - 5
  

• Көркем мәтіннің теориясы мен құрылымы

  Пәннің мақсаты – көркем мәтіннің көп деңгейлі ұйымдастырылуы мен оның теориялық және құрылымдық талдау әдістерін зерттеу. Мәтін теориясының негізгі категориялары: сюжет және фабула, хронотоп, композиция, мотив, интермәтін, сөйлеу формаларының түрлері, сонымен қатар фонетикалық, лексикалық-семантикалық, синтаксистік және стилистикалық ұйымдастыру деңгейлері зерделенеді. Баяндау стратегиялары (көзқарас, уақыт құрылымы) және семантикалық байланыстар талданады. Дәстүрлі филологиялық әдістер мен сандық құралдар (AntConc, Voyant Tools) жиілікті талдауға, стилистиканы, лексикалық заңдылықтарды және интермәтіндік сілтемелер үшін қолданылады.

  Оқу жылы - 1
  Семестр - 2
  Несиелер - 5
  

• Көркем туындыдағы авторлық позиция

  Пәннің мақсаты – көркем мәтіндегі авторлық позицияны білдіру тәсілдерін зерттеу. Пән мазмұнында әдебиеттанудың негізгі теориялық бағыттары: формализм, нарратология, рецептивтік эстетика, постструктурализм контексінде «автор» (биографиялық), «авторлық сана», «лирикалық субъект», «әңгімелеуші», «жасырын автор» және «маска» сияқты авторлық инстанциялардың табиғаты, қызметі және тарихи даму эволюциясы қарастырылады. Авторлық ұстаным мен жеке стильді анықтау дәстүрлі филологиялық әдістер мен жасанды интеллектінің заманауи құралдарын (AntConc, Voyant Tools және т.б.) қолдану арқылы негізгі тақырыптарды айқындауға, лексикалық маркерлер мен кейіпкерлердің эмоционалдық реңкін талдауға мүмкіндік береді.

  Оқу жылы - 1
  Семестр - 2
  Несиелер - 5
  

• Әдебиеттанудағы мектептер мен бағыттар

  Пәннің мақсаты – XIX-XXI ғасырлардағы әдебиеттану тәсілдерінің эволюциясын талдау мен олардың әдебиет теориясы процесіне қосқан үлесін бағалау және көркем мәтін табиғатын танып, түсіну. Пәннің мазмұны негізгі бағыттарды зерттеуді: ХІХ ғасырдың мәдени-тарихи мектебі; ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы формализм және структурализм; ХХ ғасырдың екінші жартысындағы постструктурализм мен Х.-Р. Яусстың рецептивті эстетикасы; қазіргі заманғы бағыттарды (постколониялдық зерттеулер, феминистік сын, экокритика, баяндау және аффективті зерттеулер, цифрлық гуманитарлық ғылымдар) қамтиды. Әдебиеттану ғылымының даму динамикасы мен ғылыми мектептердің тарихи-мәдени контекстпен өзара байланысы зерттеледі. Пәнаралық байланыстар мен бағыттардың даму заңдылықтарын айқындауда (ауқымды мәтіндік деректерді талдау, желілік карта жасау және стильді статистикалық талдау) жасанды интеллект құралдарын қолдану қарастырылады.

  Оқу жылы - 1
  Семестр - 2
  Несиелер - 5
  

Профессии

Оқыту нәтижелері

• Әдеби шығармашылықты зерттеу процесінде және көркем шығарманы психологиялық талдауда қазіргі ғылыми теориялар мен тұжырымдарды қолданады. Филологиялық зерттеулер барысында әлемдік және отандық әдебиеттанудағы ғылыми мектептердің басым бағыттарын меңгереді; Әдебиеттану саласындағы білімді жетілдіруде жаңа және күрделі идеяларды сын тұрғысынан талдап, бағалап және қорытындылайды. Қазіргі әдебиет теориясы бойынша ағымдар мен бағыттарды, қазіргі жанрлар теориясы мен даулы мәселелерді, әдеби үдерістің даму заңдары мен заңдылықтарын зерттейді.
• Қазіргі әлемдік әдебиеттану ғылымының даму бағытын, оның өзіндік ерекшелігі мен зерттеу әдістері, әдіснамасы, сөз өнері мен рухани құндылықтарын саралап, отандық әдебиеттану ғылымының маңызын түсініп, игереді. Қазіргі әдебиеттануда және педагогикалық қызметте ғылыми зерттеу тәжірибесін қолданады. Қазақстандық әдебиеттану ғылымының дамуы мен тарихын зерттей біледі.
• Қазіргі мәтін концепциясы мен көркем мәтінді талдау технологиясын жетік меңгеріп, рецептивті эстетиканың өзекті мәселелерін, генезисін, контекстуалды-мәтінаралық талдау технологиясын жақсы меңгереді. Алған білімін диссертациялық жұмысты жазу кезінде, педагогикалық қызмет процесінде қолдана алады. Көркем шығарма мазмұнын талдаудың тілдік-стильдік, көркемдік, идеялық, сюжеттік-композициялық талдау тәсілдерін меңгереді.
• Академиялық жазуды, соның ішінде ғылыми зерттеу жасауды шет тілінде үйреніп, мәтіннің құрылымы мен мазмұнын логикалық түрде берілген талаптарға сәйкес рәсімдей алады. Ғылыми-әдеби талдауды еркін меңгеріп, белгіленген параметрлерге сәйкес ғылыми зерттеулер жүргізеді.